મુખ્ય સામગ્રી પર જાઓ

ખીજડો (Lebbeck)

 ખીજડો

    ખીજડો આપણું પ્રાચીન વૃક્ષ છે. ખીજડાને સંસ્કૃત માં શમી વૃક્ષ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. શમીનો અથૅ શાંતિ એવો થાય છે.ખીજડાનું ઝાડ મધ્યમ કદનુ અને કાંટાળુ હોય છે.આ ઝાડ ઓછા પાણીમાં થતુ હોવાથી રણ વિસ્તારમાં માણસ અને જાનવર નો સહારો બની રહે છે. ખીજડો 2800  kg જેટલો નાઇટ્રોજન હવામાંથી ખેંચીને ધરતીને આપે છે. ખીજડાના વૃક્ષ નીચે બેસવાથી મન ને શાંતિ મળે છે એવુ માનવામાં આવે છે. પાંડવોને જ્યારે વનવાસ મળ્યો ત્યારે અર્જૂને બ્રહ્માસ્ત્ર જેવા શસ્ત્રો ખીજડાંની અંદર સંતાડયા હતા જેથી શસ્ત્રો શાંત રહે. વસંત ઋતુમાં ખીજડા પર કોળા, ફૂલો અને સીંગો આવે છે. ખીજડો રાજસ્થાન રાજ્યનુ પણ વૃક્ષ છે. દશેરાના દિવસે ખીજડાના વૃક્ષ ની પૂજા કરવામાં આવે છે. 

1)થડ

    ખીજડાનું થડ છીંકણી કલરનું હોય છે. થડ 9 ફૂટ ઊંચુ અને 3 ઇંચ જેટલું પહોળું હોય છે. થડ નું લાકડુ મજબુત હોય છે. 

2)પાંદડાં 

    આ ઝાડના પાંદડા બાવળ અથવા આંબલીના પાંદડાં જેવા નાના હોય છે. 

3)ફળ

    ખીજડાના ફળને સાંગરી કહેવાય છે. જે સીંગ રૂપે આવે છે.આ સીંગ 7 થઈ 8 ઈંચ લાંબી અને 0.5 ઈંચ જાડી હોય છે. આ સીંગ માથી સાક બનાવામાં આવે છે.આ ફળ સુકાઈ જાય એટલે સુકા મેવા તરીકે વપરાય છે. 

ઉપયોગ 

  • યજ્ઞમાં આ ઝાડનું લાકડું સમિધિ તરીકે વપરાય છે. 
  • રક્તપિત્ત અને અતિસર ને મટાડે છે. 
  • આ ઝાડના થડનુ લાકડુ ફર્નિચર માટે વપરાય છે અને તેના મૂળમાંથી હળ બનાવાય છે. 
  • જૂનું ખરજવું મટાડવા માટે ખીજડાના પાન ખૂબ જ ઉપયોગી છે. 
  • ખીજડાંની સીંગને વાટી ગુમડા પર લગાવવાથી ગુમડું પાકીને ફૂટી જાય છે. 

ટિપ્પણીઓ

આ બ્લૉગ પરની લોકપ્રિય પોસ્ટ્સ

કરંજ નું ઝાડ /કણજી(Millettia pinnata)

  કરંજ નું ઝાડ /કણજી      કરંજ મોટા કદ નુ ઝાડ છે અને સમાન પહોળા ફેલાય છે. કરંજ 15-25 મીટર(50-80 ફૂટ) સુધી વધે છે. કરંજના ઝાડનો વિકાસ શરૂઆત માં ખૂબ જ ધીમો થાય છે. કરંજ વૃક્ષ ના મૂળ માં જ્યારે ભેજનુ પ્રમાણ ઓછું થઈ જાય ત્યારે પાંદડાં ખરી જાય છે. કરંજ ના દાતણ નો સ્વાદ કડવો અને તીખો હોય છે. કરંજ ઝાડના બીજ અર્ક, પાંદડા, મૂળની છાલ અને સ્ટેમની છાલમાં એન્ટિ વાયરલ ગુણ હોય છે અને ખાવાલાયક હોય છે.  હવે આપણે કરંજ ના ઝાડના ભાગ વિશેની માહિતી જોઈશુ. 1) થડ     કરંજ નુ થડ સીધું અથવા કુટિલ હોય છે. તેનો વ્યાસ 50-80 સેેન્ટિમીટર(20-30 ઇંચ) હોય છે. થડ પર ભૂરા રંગની છાલ હોય છે. આ છાલ તંતુમય હોય છે, જેથી દોરડામાં ફેરવી શકાય છે.  2) પાંદડા કરંજના ઝાડના પાંદડા જ્યારે યુવાન હોય ત્યારે ગુલાબી-લાલ રંગના અને પરિપક્વ થઈ જાય ત્યારે લીલા રંગના થઈ જાય છે. આ પાંદડા એકબીજાથી વિરુદ્ધ, તીવ્ર , ચળકતા, લાંબા અને લંબગોળાકાર હોય છે. કરંજ ઝાડના પાંદડા 5-10 સે.મી. લાંબા અને 4-6 સે.મી. પહોળા હોય છે.  3)ફળ  કરંજના ઝાડ પર ફળ આવવાનો સમયગાળો એપ્રિલ - જૂન મહિના સુધીનો હોય છે. આ ઝાડ પર અસ...

બાવળ(babul tree)

 બાવળ      બાવળને બાબૂલ, બબૂલ, કાંટાદાર બાવળ, કાળો પિંકવાટ જેવા નામથી ઓળખવામાં આવે છે.આ ઝાડ મધ્યમ કદનું કાંટાળુ અને સદાબહાર વૃક્ષ છે. આ ઝાડ બે જૂથમાં વિભાજીત થાય છે, જેમાં પ્રથમ જૂથમાં ઊંચા નદીના વૃક્ષો હોય છે જે મોસમી પૂરથી ભરાયેલા વિસ્તારમાં ઊગે છે. તેમની શીંગોમાં બીજ વચ્ચેની લાક્ષણિકતા ગળોના હાર આકારની હોય છે. બીજા જૂથમાં આ ઝાડ સુકા વિસ્તારમાં ઊગે છે અને સીધી ધારવાળી શીંગો હોય છે. બાવળ ખૂબ જ કિંમતી આયુર્વેદિક ઝાડ છે જે જરૂરી ઔષધિઓ માટે જાણીતું છે. ભારતમાં સુકા વિસ્તારમાં આ ઝાડ જોવા મળે છે.  બાવળની મુખ્ય જાતો નીચે પ્રમાણે જોવા મળે છે.  1) દેશી બાવળ(Acacia nilotica)       આ ઝાડની છાલ જાડી, કાળી અને ખરબચડી હોય છે તથા લાંબા શૂળ જેવા કાંટાઓ, પીળા ફૂલો અને લાંબા બીજવાળી જગ્યાએ ફૂલેલી શીંગો પરથી ઓળખી શકાય છે.આ ઝાડના પાન લીલા રંગના તથા પાંદડીઓ 7-8 ની જોડીના સમુહમાં હોય છે. આ ઝાડ 20-25 મીટરની ઊંચાઈ સુધી પહોંચી શકે છે અને તેના થડનો વ્યાસ 1 મીટર જેટનો હોય છે.  ઉપયોગ  દેશી બાવળનું લાકડું મજબૂત હોવાથી ઈમારતી લાકડાં તરીકે, ગાડા માટેના ખેત...

વખડો(Salvadora persica)

 વખડો      આ ઝાડ કદમાં નાનું હોય છે. વખડાની ઊંચાઈ 4-5 મીટર જેટલી હોય છે.આ ઝાડને ડાળીઓ વધારે હોય છે.આ ઝાડ પડતર અને ગૌચર જમીનમાં વધારે જોવા મળે છે. આ ઝાડ રણ વિસ્તારમાં ઊંટનું પ્રિય ભોજન છે. ગુજરાતમાં વખડો પીલુડી તરીકે અને વઢિયાર પંથકમાં જારૂ તરીકે ઓળખાય છે. વખડા 2 પ્રકારના હોય છે.   1) ખારો વખડો      આ વખડાના પાંદડાંનો સ્વાદ ખારો હોય છે અને ફળ માગશર મહિનામાં આવે છે.  2)મીઠો વખડો       આ વખડાના પાંદડાંનો સ્વાદ મીઠો હોય છે અને ફળ ચૈત્ર મહિનામાં આવે છે.  1)થડ      થડની ઊંચાઈ 2-3 મીટર જેટલી હોય છે. થડનો વ્યાસ 1-2 ફુટ જેટલો હોય છે. તિરાડ વાળી, કકૅશ અને ભુખરા રંગની હોય છે જ્યારે મૂળની છાલ રેતીના રંગ સમાન અને અંદરની છાલ આછા ભુરા રંગની હોય છે.  2) પાંદડાં      પાંદડા કદમાં 3-6 સેમી જેટલા હોય છે. આ ઝાડના પાંદડા લીલા રંગના અને લંબગોળાકાર હોય છે. તાજા પાંદડાં કચુંબર તરીકે ઉપયોગમાં લઈ શકાય છે.  3) ફળ      આ ઝાડના ફળને પીલુ કહેવાય છે. પીલુ કદમાં 10 મીમી  જેટલા નાના દાણા જેવ...